Zapraszam wszystkich na grupę na FB dotyczącą wyjazdów do Mediolanu, Bergamo i całych Włoch - czekamy na Was tutaj i zapraszamy do dyskusji!

Święty Bartłomiej obdarty ze skóry. Najbardziej makabryczna rzeźba Mediolanu

W południowym transepcie, a właściwie w retrocoro, czyli przestrzeni za ołtarzem głównym, Katedry w Mediolanie stoi jedna z najbardziej zapadających w pamięć rzeźb w całej świątyni. Przedstawia ona obdartego ze skóry mężczyznę, ukazanego z niezwykłą, wręcz medyczną precyzją. W marmurze z detalami odwzorowano każdy mięsień, ścięgno i splot naczyń krwionośnych. To San Bartolomeo scorticato czyli Święty Bartłomiej obdarty ze skóry, dzieło lombardzkiego rzeźbiarza Marco d’Agrate z 1562 roku.

Marco Ferrari d’Agrate (urodzony na przełomie XV i XVI wieku w Agrate Brianza nieopodal Mediolanu, zmarły po 1571 roku) był włoskim rzeźbiarzem epoki renesansu, związanym przede wszystkim z północnymi Włochami i Lombardią. Pochodził z rodziny o silnych tradycjach kamieniarskich i rzeźbiarskich.

Współtworzył między innymi dekoracje fasady klasztoru Certosa di Pavia, nagrobek Sforzino Sforzy w bazylice Santa Maria della Steccata w Parmie oraz grobowce w mediolańskich bazylikach San Lorenzo i San Nazaro in Brolo. Najsłynniejszą rzeźbą autorstwa artysty jest Święty Bartłomiej obdarty ze skóry znajdujący się w mediolańskiej katedrze.

Marmur z Candoglii i renesansowa anatomia


Rzeźba powstała około 1562 roku na zlecenie Veneranda Fabbrica del Duomo, historycznej instytucji opiekującej się katedrą aż do dziś.

Marco d’Agrate wykonał posąg z marmuru z Candoglii czyli tego samego kamienia z którego zbudowana jest katedra w Mediolanie. Zanim artysta sięgnął po dłuto, prawdopodobnie przygotował gipsowy model. Podobno jest nim figura św. Bartłomieja przechowywana w kościele parafialnym w Cantalupo w gminie Cerro Maggiore.

Artysta studiował też renesansowe traktaty anatomiczne, w tym słynne dzieło Andreasa Vesaliusa z 1543 roku czyli dzieło O budowie ciała ludzkiego. Pozwoliło mu to na uzyskanie wiedzy koniecznej do idealnego odwzorowania sylwetki świętego.

Płaszcz z własnej skóry i dumny podpis artysty

Apostoł, według wczesnochrześcijańskich przekazów obdarty żywcem ze skóry i ścięty w Armenii za nawrócenie króla Polimiusza, ukazany jest w całości bez skóry. Postać stoi w lekkim kontrapoście. Ciało ma precyzyjnie wyrzeźbione mięśnie, ścięgna i naczynia krwionośne. Sylwetka świętego nakryta jest… jego własną skórą, która wraz z twarzą, brodą i włosami spływa mu z ramion niczym makabryczny płaszcz.

W lewej dłoni święty trzyma Ewangelię. Na podstawie widnieje inskrypcja: Non me Praxiteles, sed Marc(us) finxit Agrates („Nie Praksyteles mnie wyrzeźbił, lecz Marco d’Agrate”). Artysta porównał więc swój talent do jednego z najsłynniejszych rzeźbiarzy starożytnej Grecji, autora takich dzieł jak Afrodyta z Knidos czy Hermes z małym Dionizosem.

Dzieło pierwotnie nie stało we wnętrzu katedry. Rzeźba została zaprojektowana do ekspozycji na zewnątrz przy południowej ścianie świątyni. Ze względu na drastyczny realizm zdecydowano o przeniesieniu jej do wnętrza świątyni. Według mediolańskich przekazów makabryczny widok obdartego ze skóry ciała miał na ulicy przerażać przechodniów, zwłaszcza kobiety i dzieci. Od połowy XVII wieku postać św. Bartłomieja znajduje się we wnętrzu katedry, gdzie jest przede wszystkim lepiej chroniony przed warunkami atmosferycznymi.

Jak podają włoskie źródła kościelne (Chiesa di Milano), w XX wieku rzeźba stała przy bocznym wejściu od strony Pałacu Arcybiskupiego, będąc jedną z głównych atrakcji turystycznych. Niedawno posąg przeszedł gruntowną renowację.

W latach 2024-2025 konserwatorzy usunęli grubą warstwę wieloletnich zabrudzeń, dzięki czemu znów widać najdrobniejsze detale. Po remoncie rzeźbę ustawiono w nowym, bardziej eksponowanym miejscu w katerze.

Choć rzeźba wygląda przerażająco, dla wiernych Kościoła katolickiego niesie głębokie przesłanie. Pokazuje zwycięstwo ducha i wiary nad fizycznym bólem. Ciekawie wygląda też sama zdarta skóra, którą święty trzyma jak płaszcz lub trofeum. Historycy sztuki porównują to do mitologicznego Herkulesa, który nosił na sobie skórę lwa.

Wiele osób nazywa też ten posąg „Anty-Dawidem”. Słynny Dawid Michała Anioła, znajdujący się w Galleria dell’Accademia we Florencji, przedstawia idealne i piękne ciało, a św. Bartłomiej z Mediolanu jest całkowicie go pozbawiony. Jego siła płynie wyłącznie z wiary i hartu ducha.

Święty Bartłomiej obdarty ze skóry to zdecydowanie punkt przy którym warto zatrzymać się na dłużej podczas zwiedzania wnętrza mediolańskiej katedry. Rzeźbę warto obejrzeć ze wszystkich stron.

W czasie zwiedzania katedry warto również zwrócić uwagę m.in. inną wybitną rzeźbę – Cristo alla colonna autorstwa Cristoforo Solariiego z lat 1510-1520, posągi św. Ambrożego, św. Karola Boromeusza, a także pomnik nagrobny Gian Giacomo Mediciego.

Wstęp na zwiedzanie katedry w Mediolanie jest biletowany. Tutaj cennik i rodzaje biletów do Katedry w Mediolanie (link), a tutaj poradnik dla wiernych udających się na darmową modlitwę (link).

Szukasz informacji o Bergamo i Lombardii?

Jestem Stefano, jestem autorem tego bloga. Od 15 lat podróżuje po Włoszech. Dlatego stworzyłem dla Wasbloga poświęconego Bergamo, Mediolanowi i okolicom z moimi doświadczeniami. Na tej stronie postaram się podzielić z Wami praktycznymi informacjami na temat atrakcji, zwiedzania, pogody czy transportu w Bergamo, Mediolanie i ogólnie Lombardii. Dziękuje, że tutaj jesteście!

Zapraszam do kontaktu kontakt@mediolanbergamo.pl (For cooperation please contact me at kontakt@mediolanbergamo.pl) Do zadawania pytań praktycznych zapraszam na FB